Van weide tot overdekte stad: de transformatie van Tour & Taxis

De site van Tour & Taxis vertelt een gelaagd verhaal over handel, industustrieel erfgoed en stedelijke vernieuwing. Wat ooit begon als open weideland voor paarden van postkoetsen, groeide uit tot een cruciale logistieke draaischijf voor Europa en evolueert vandaag tot een gemengd stadsdeel met wonen, werken, cultuur en groen. Vooral Gare Maritime, het voormalige goederenstation, fungeert als scharnier tussen verleden en toekomst: een monumentale structuur die vandaag is heruitgevonden als een duurzame, overdekte stad waar architectuur, hergebruik en publieke ruimte samenkomen.

Vanuit Brussel ontwikkelde de familie Thurn und Taxis in de 16de en 17de eeuw een Europees postsysteem voor de Habsburgers. In die tijd graasden paarden voor de koetsen op de plaatselijke weiden, ten noorden nabij het stadscentrum, net aan de overkant van het in 1550 gegraven kanaal.

Per spoor

De komst van het spoor in de loop van de 19e eeuw verandert het terrein grondig. De paarden maken plaats voor treinen die goederen van en naar alle uithoeken van Europa transporteren. Meer dan dertig hectare grond, praktisch gelegen aan de kanaalhaven, deden vanaf 1900 dienst als douane-, distributie en opslaggebied. De oude gebouwen die nu op de site staan, onder andere Gare Maritime, Koninklijk Pakhuis, de stallingen en het postgebouw, stammen uit deze periode.

Het Verdrag van Maastricht in 1993 maakt een einde aan de douanefunctie van de site en daarmee brak een volgende levensfase aan. Sinds 2005 zijn in het Koninklijk Pakhuis een 50-tal bedrijven gevestigd, waaronder media- en PR-bedrijven, verzekerings- en advocatenkantoren, maar ook een spa en restaurants. Het voormalig postgebouw is onlangs omgebouwd tot conferentiecentrum, en stallingen uit de jaren 1920 worden gebruikt voor evenementen en kleinere beurzen.

Recente ontwikkelingen

Er verrezen kantoorpanden zoals het BELgebouw voor Leefmilieu Brussel (Cepezed/Samyn & Partners, 2014) en het Herman Teirlinckgebouw voor de administratie van de Vlaamse overheid (Neutelings Riedijk, 2017). Daarnaast zijn er onder de noemer Park Lane en Lake Side residentiële gebouwen voltooid (Jaspers-Eyers, NoA, Sergison Bates, AWG), in aanbouw of in de planning, evenals nog meer kantoorhoogbouw.

De drijvende kracht achter al deze projecten is de vastgoedontwikkelaar Extensa Group, de huidige eigenaar van de site. De ingrepen reiken tot buiten de grenzen van het Tour & Taxis-gebied. Een deel van de ontwikkeling betreft park L-28 van negen hectare (Michel Desvigne / Bas Smets) dat zich uitstrekt richting het naburige Laken. Langs het kanaal werd het Becopark aangelegd, een groene verbinding, met nadruk op zachte mobiliteit, met het centrum van de stad.

Overdekte stad


In het midden van deze ontwikkelingen kan Gare Maritime niet als een apart project worden gezien, maar als centraal element. De indrukwekkende constructie, van 140 bij 280 meter, wordt gevormd door zeven beuken over rijen gietijzeren kolommen. Gebouwd vanaf 1902, toen het grootste goederenstation van Europa, speelt de overdekte hal een cruciale rol op de site. Een mix van functies zoals de foodhal, kantoren, winkels en (af te huren) publieke ruimte, moet ervoor zorgen dat deze plek voor iedereen iets te bieden heeft.

Na eerdere voorstellen van verschillende architecten kreeg architectenbureau Neutelings Riedijk uiteindelijk de opdracht voor de transformatie. Hun doorslaggevende idee was om de gevraagde 45.000 vierkante meter oppervlakte voor kantoren en commerciële ruimte onder te brengen in twaalf compacte ‘paviljoenen’ die de gehele hoogte van de hal beslaan. De positionering van deze paviljoenen kan als een eerbetoon aan de oude architectuur gelezen worden. In hun heldere structuur en materialisatie volgen de paviljoenen het repetitieve ritme van de oude hal en onderstrepen zo het karakter en de traditionele monumentaliteit ervan.

De paviljoenen tellen drie verdiepingen plus nog een insteekverdieping waardoor het grootste deel van de imponerende ruimte van het voormalige stationsgebouw vrijgehouden en ervaren kan worden. Als mengvorm van boulevard en marktplaats – twee keer zo groot als de Grote Markt van Brussel – ontstaat een vrij te gebruiken ruimte waarin bijvoorbeeld al een padeltoernooi en een stripfestival plaats hebben gevonden. De nieuw ontstane kleinere straatjes lopen tussen de paviljoenen en onder kruisende trappen door. Het resultaat is een stuk overdekte “stad waar het nooit regent”, zoals de architecten het zelf noemen.

Ontdek het zelf

Wie de imposante Gare Maritime met eigen ogen wil zien en meer te weten wil komen over de geschiedenis en toekomst van de site van Tour en Taxis kan bij Korei Guided Tours een rondleiding boeken. Onze gids legt verbanden, wijst op details die je anders voorbijloopt en plaatst het geheel in een bredere Brusselse en historische context. Zo wordt Tour & Taxis niet alleen een plek om doorheen te wandelen, maar een verhaal om te beleven.